Thủy đậu (còn gọi là bệnh trái rạ) do virus có tên Varicella Zoster gây nên, đây là bệnh truyền nhiễm lây truyền qua đường hô hấp. Khi 1 người đang mắc bệnh hoặc mang mầm bệnh thực hiện các hành vi nói, ho, hắt hơi… thì virus theo nước bọt, nước mũi bắn ra ngoài và lây bệnh cho người lành chưa có miễn dịch với bệnh thủy đậu.
Tuy đây là một bệnh lành tính nhưng cần được phát hiện sớm và chăm sóc chu đáo, nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách sẽ gây nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, viêm não và màng não. Đặc biệt, phụ nữ mang thai không may bị nhiễm bệnh sẽ rất dễ lây cho thai nhi thông qua nhau thai.
Triệu chứng:
Thủy đậu thường không phát bệnh ngay khi virus xâm nhập mà ủ bệnh chừng 13-15 ngày.
Khi khởi phát, người bệnh có thể có biểu hiện sốt, đau đầu, đau cơ, một số trường hợp nhất là trẻ em có thể không có triệu chứng báo trước.
Tiếp đến, cơ thể người bệnh sẽ xuất hiện những “nốt rạ”. Đây là những nốt tròn nhỏ xuất hiện nhanh trong vòng 12 – 24 giờ, các nốt này sẽ tiến triển thành những mụn nước, phỏng nước kích thước 5- 10 mm, ban đầu nốt phỏng có dịch trong sau đó trở lên đục, vền đỏ xung quanh. Nốt phỏng có thể khô đi hoặc vỡ, đóng vảy và mất sau 1- 2 tuần, có thể để lại sẹo lõm nông rồi mất dần.
Các “nốt rạ” nổi thành đợt kéo dài trong 2- 4 ngày. Nốt rạ có thể mọc khắp toàn thân hay mọc rải rác trên cơ thể, có thể gặp ở niêm mạc miệng, kết mạc mắt. Bệnh diễn biến nặng hơn ở trẻ nhỏ, những người suy giảm miễn dịch.
Biến chứng :
Thông thường, thủy đậu là bệnh lành tính. Nhưng bệnh cũng có thể gây biến chứng nguy hiểm như: viêm màng não, xuất huyết, nhiễm trùng huyết, nhiễm trùng nốt rạ, viêm mô tế bào, viêm gan… Một số trường hợp có thể gây tử vong nếu người bệnh không được điều trị kịp thời như: Viêm phổi, viêm não v.v…
Các nốt bóng nước ở bệnh thủy đậu
Người mẹ mắc bệnh thủy đậu khi đang mang thai có thể sinh con bị dị tật bẩm sinh sau này. Nguy hiểm nhất khi thai phụ mắc bệnh ở tuần 13 – 20 của thai kỳ. Đối với trẻ sơ sinh khi mẹ mắc bệnh từ khoảng 5 ngày trước khi sinh đến 48 giờ sau sinh, tỷ lệ trẻ tử vong trong trường hợp này lên đến 30%.
Chăm sóc, theo dõi người bệnh :
Nên cách ly người bệnh tại nhà hoặc tại các cơ sở y tế cho tới khi khỏi hẳn. Nằm trong phòng riêng, thoáng khí, có ánh sáng mặt trời, thời gian cách ly là khoảng 7 đến 10 ngày từ lúc bắt đầu phát hiện bệnh (có nốt dạ) cho đến khi các nốt phỏng nước khô vảy hoàn toàn.
Mặc quần áo vải mềm, thấm hút mồ hôi và đặc biệt chú ý tới việc đảm bảo vệ sinh da để tránh xảy ra biến chứng.
Nên cắt móng tay, giữ móng tay sạch hoặc có thể dùng bao tay vải để bọc tay ở trẻ nhằm tránh biến chứng nhiễm trùng da thứ phát do trẻ gãi gây trầy xước các nốt phỏng nước.
Dùng dung dịch xanh Milian (xanh Methylene, Milian…) để chấm lên các nốt phỏng nước đã vỡ. Tránh làm vỡ các nốt thuỷ đậu vì dễ gây bội nhiễm và có thể tạo thành sẹo.
Trường hợp sốt cao, nốt rạ bị nhiễm trùng ̣̣(nốt rạ có mủ, tấy đỏ vùng da xung quanh), người bệnh thấy khó chịu, lừ đừ, mệt mỏi, co giật, hôn mê … phải đưa bệnh nhân đến các cơ sở y tế khám và điều trị.
Phòng bệnh thủy đậu
Sử dụng các vật dụng sinh hoạt cá nhân riêng khi gia đình có người mắc bệnh: khăn mặt, cốc, chén, bát, đũa. Vệ sinh mũi họng hàng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý 0,9%. Thay quần áo và tắm rửa hàng ngày bằng nước ấm sạch. Khi tiếp xúc phải đeo khẩu trang và rửa tay ngay bằng xà phòng. Đặc biệt những phụ nữ đang mang thai cần tuyệt đối tránh tiếp xúc với người bệnh.
Thủy đậu chưa có thuốc đặc trị, do đó Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo tiêm văcxin là cách phòng bệnh hiệu quả. Đối với trẻ từ 12 tháng tuổi tới 12 tuổi, tiêm 1 liều và liều thứ 2 nên tiêm thêm cách liều thứ nhất 6 tuần trở đi hoặc trong khoảng 4 – 6 tuổi để gia tăng hiệu quả phòng bệnh. Đối với trẻ trên 13 tuổi, thanh niên và người lớn, tiêm 2 liều cách nhau tốt nhất là sau 6 tuần. Phụ nữ có kế hoạch sinh con nên tiêm ngừa thủy đậu trước khi mang thai ba tháng. Phụ nữ trong thời kỳ mang thai không được tiêm văcxin này.
Thạc sỹ Nguyễn Khắc Thái
PTK Truyền Nhiễm – Bvdk tỉnh Hải Dương